BUSINESS AND SOCIAL ENTREPRENEURS BLOG...ASSISTANCE TO ENTREPRENEURS AND START UP FOUNDERS IN FINDING BUSINESS IDEAS, FUNDING, ADDRESSING PROFESSIONAL ISSUES,EXECUTIVE MENTORING AND BUSINESS NETWORKING..CONTACT US FOR MORE INFORMATION, EMAIL: innombele2001@yahoo.com, PHONE: +255(0) 765 571 301

Wednesday, July 13, 2016

SABABU KUMI (10) KWANINI UJIUNGE NA SACCOS.


Utangulizi
Vyama vya Kuweka na Kukopa (SACCOS) vimeendelea kushamiri hapa Tanzania huku wanachama wake wakiendelea kunufaika. Vyama vingi vya kijamii na vile vya kikazi vimeanzishwa na kuwanufaisha wanachama wake kiuchumi na kijamii. Katika ripoti ya wizara ya ushirika mwaka 2013 imetaja SACCOS zimeongezeka kutoka 3,865 mwezi Machi, 2015 hadi 4,093 mwezi Machi, 2016 sawa na ongezeko la asilimia 5.9. Hadi kufikia mwezi Machi, 2016 mikopo yenye thamani ya Shilingi bilioni 854.3. Ongezeko hili ni kutokana na faida wanazopata katika vyama hivyo. Katika makala hii tumejaribu kueleza kuhusu SACCOS na faida ya kuwa mwanachama. Lengo ni kufanya watu wasio wanachama waone ni jinsi gani watapitwa na fursa zilizopo katika vyama hivi na ambazo hawawezi kuzipata kwingine.

Maana ya SACCOS
SACCOS ni Asasi ya fedha ya ushirika inayoundwa na watu waliojiunga pamoja kwa HIARI yao wenyewe ambao wamekubaliana kuweka fedha zao pamoja na kukopeshana kwa lengo la kujiendeleza kiuchumi na kijamii. Wanachama wa SACCOS huwa na fungamano la pamoja. Fungamano hilo linaweza kuwa eneo wanaloishi, kuajiriwa na mwajiri mmoja, kuwa na ajira zinazofanana (kama vile walimu katika shule binafsi na serikali), kusali katika msikiti, kanisa na au dhehebu au dini moja n.k.

 Historia ya SACCOS.
SACCOS zilianzia Ujerumani katika jimbo la Rhine River mwaka 1847 kutokana na tatizo la ukame ambapo Friedrick Reiffein Taylor alibadilisha duka la walaji ili kupata mtaji wa kununulia ng’ombe na kuwakopesha wakulima ambao walikuwa wanarejesha kwa awamu. Utaratibu huu hata sasa unatumika kwa kwa baadhi ya SACCOS kununua na kuwakopesha wanachama wake vifaa badala ya kuwakopesha fedha Taslimu. Mwaka 1883 SACCOS iliyojulikana kama benki ya watu “peoples bank” ilianzishwa na Mjerumani Schutze Deltizch. Mjerumani huyu alisisitiza sana katika SACCOS misingi ya kusaidiana na kujitosheleza na msingi mwingine ni kupendana katika shughuli za SACCOS. Wote hawa walihusika na watu wenye matatizo ya aina moja wale wa mjini na vijijini.
Mwaka 1936 SACCOS ya kwanza ilianzishwa Tanzania na Watanzania wenye asili ya Kiasia. SACCOS hiyo illitwa Ismailia SACCOS ilianzishwa Moshi mjini na bado inaendelea kutoa huduma hadi leo. Mpaka sasa SACCOS zimeweza kuenea katika maeneo mbalimbali Tanzania.
Vyama hivi hukaguliwa na Shirika la Ukaguzi na Usimamizi wa Vyama vya Ushirika (COASCO) pamoja na kusimamiwa na Maafisa ushirika waliopo katika mikoa na wilaya mbalimbali chini ya ofisi ya mrajisi wa Ushirika. Chuo cha Ushirika Moshi (MOCU) imekuwa taasisi kubwa ya elimu ya Ushirika ambayo imekuwa ikiandaa wataalamu mbalimbali wa Ushirika (wa ndani na kutoka nnje ya nchi) na vile vile wamekuwa wakitoa elimu ya Ushirika kwa wanachama maeneo mbalimbali hapa Tanzania.

MISINGI YA USHIRIKA
Vyama vya Ushirika vinaundwa na misingi mikuu ifuatayo:-
i. Uanachama ulio wazi
Uanachama wa chama cha ushirika ni kwa mtu yeyote mwenye sifa stahiki kulingana na masharti ya chama.

ii. Uongozi wa kidemokrasia
Chama Cha Ushirika huongozwa kwa misingi ya kufuata mawazo ya wengi yaani demokrasia. Maamuzi makuu katika chama yanafanywa na wanachama kwa kupiga kura, na kura nyingi huamua kama jambo husika lifanyike au la.

iii. Mgao wa ziada kufuatana na jinsi mwanachama alivyoshiriki
Chama Cha Ushirika kikipata ziada (faida) katika shughuli zake huwalipa wanachama wake kila mmoja kadri alivyo shiriki katika shughuli za chama.

iv. Elimu ya Ushirika
Chama cha Ushirika ni budi kitenge fungu la fedha kwa ajili ya kuwapatia Elimu wanachama
Wake ,viongozi wa chama na watumishi wake. Elimu ya Ushirika ni muhimu sana kwa makundi yote ili chama chake kiendeshe shughuli zake kwa ufanisi. Elimu ya ushirika haina kikomo hivyo ni vyema wanachama na viongozi wakaendelea kupatiwa elimu hiyo.

v. Ushirikiano baina ya vyama vya Ushirika.
Ili vyama vyote vya Ushirika viendeshe shughuli zao sawasawa, lazima viendeshe shughuli zao kwa ushirikiano na vyama vingine, ushirikiano huu uwe wa ngazi zote, yaani ngazi ya msingi, kitaifa na kimataifa.

vi. Kujali jamii.
Chama cha Ushirika kinafanya kazi zake ndani ya jamii,kanuni hii inavitaka vyama vya Ushirika kushiriki katika shughuli za kijamii ikiwa ni pamoja na kutunza mazingira, kuchangia katika shughuli za elimu,usawa na jinsia na kuwajali walemavu.

Kwanini uwe Mwanachama wa SACCOS
Ni  muhimu kwa mwananchi wa Tanzania hasa wale wa kipato cha chini na cha kati kujiunga na SACCOS, zifuatazo ni sababu za msingi kwanini ujiunge na SACCOS:-
1.      SACCOS itakuwezesha uweke fedha zako salaama ukilinganisha na uhifadhi mwingine wa fedha kama nyumbani au katika vikundi visivyo rasmi ambapo usalama siyo wa uwakika.
2.      Utaweza kupata mikopo yenye riba nafuu ukilinganisha na taasisi nyingine ambazo hutoa mikopo yeye riba na masharti magumu.
3.      Kupitia mikopo ya SACCOS utaweza kukuza mtaji wa biashara yako, kulipa ada ya shule, kuwekeza katika kilimo au ufugaji
4.      Utaweza kupata mkopo wa dharura ambapo itakuwa rahisi kupambana na dharura iliyoko mbele yako kama Ugonjwa au Msiba.
5.      Uwekezaji wa pamoja. Kupitia SACCOS unaweza kufanya uwekezaji ambao kwa pamoja mtapata faida itakayokuwezesha kukuwa kiuchumi. SACCOS inaweza kununua hisa au dhamana katika makampuni au taasisi mbalimbali na kupata faida watakayoigawa kwa wanachama wake.
6.      Kupitia SACCOS mwisho wa mwaka waweza kupata gawio la faida kulingana na hisa ulizonazo na uzalishaji uliofanyika katika SACCOS husika

7.      SACCOS inasaidia upatikanaji wa mtaji wa nje. Masharti magumu ya taasisi nyingine za fedha humfanya mtu binafsi kushindwa kukopa, ila SACCOS inaweza kukopa kwa niaba ya wanachama wake.
8.      Kwa kuwa mwanachama wa SACCOS unaweza kupata mafunzo ya ushirika, ujasiriamali na stadi za biashara kama kuandaa mpango biashara, kutafuta masoko n.k.

9.      Kupata mkopo wa vifaa mbali mbali kama pembejeo za kilimo, pikipiki, magari n.k

10.  SACCOS inakusaidia kujenga mtandao. Kujiunga katika SACCOS kutakusaidiakujenga mtandao wa kibiashara na kijamii, kupitia mikutano wa wanachama.

Kutokana na sababu hapo juu, hakuna sababu ya kuacha kuwa mwanachama wa SACCOS. Ni vyema ukaangalia je, ni chama gani cha SACCOS kipo karibu na wewe ili ujiunge na UFAIDIKE na fursa hizo hapo juu.
Imeandaliwa na;
Mbelebuzz Blog



Ugawaji wa Mashine za EFD bila malipo


Mamlaka ya MapatoTanzania inapenda kuwataarifu Wafanyabiashara wote kwamba, zoezi la ugawaji wa Mashine za EFD awamu ya kwanza kwa Wafanyabiashara wa Kati na Wadogo litafanyika kwa utaratibu ufuatao.
Katika awamu ya kwanza tutaanza kugawa Mashine za EFD kwa Wafanyabiashara wachache wa Mkoa wa Dar es salaam wapatao 5,703.
wafanyabiashara hao 5,703 ni wenye mauzo ghafi kati ya Shilingi milioni 14 na milioni ishirini (20) kwa mwaka.
Wafanyabiashara wa kundi hilo wafike katika ofisi za Mamlaka ya Mapato za Mikoa wanayolipia kodi ya Ilala, Kinondoni na Temeke ili kuhakiki usajili wao wa Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN), na kupata kibali cha kupewa Mashine ya EFD kuanzia tarehe 01 Juni 2016.
Wafanyabiashara watatakiwa kwenda na nakala ya cheti cha TIN, Picha mbili ndogo (Passport size), Leseni ya biashara, namba ya simu ya kiganjani, na maelezo kamili ya sehemu wanayofanyia biashara, kama jina la mtaa, namba nyumba na au jina la eneo maarufu liliopo karibu na wanapofanyia biashara.


Baada ya kupata kibali Mfanyabiashara atakwenda kuchukua Mashine ya EFD kutoka kwa mmojawapo wa Wasambazaji wa EFD walioidhinishwa na Mamlaka ya Mapato Tanzania ambao ni wafuatao:-
(1) Pergamon Group Ltd, (2) Bolsto Solutions Ltd, (3) Advatech Office Supplies Ltd, (4) Compulynx Tanzania Limited, (5) Web Technologies Ltd, (6) Softnet Technologies Limited, (7) Maxcom Africa Limited na (8) Power Computers and Telecommunication Limited.
Mfanyabiashara ataingia mkataba wa huduma baada ya mauzo na Msambazaji kwa ajili ya kupewa huduma ya matunzo na matengenezo ya Mashine ya EFD.


Wafanyabiashara wa Mkoa wa Dar es salaam watakaobaki na wale wa Mikoa mingine Nchini wanaostahili kupewa Mashine za EFD bila malipo watapewa Mashine hizo katika awamu ya pili.


Tunapenda kusisitiza kwamba, Wafanyabiashara wote wanaotakiwa kutumia Mashine za EFD kutunza kumbukumbu za biashara na kutoa risiti, watumie Mashine hizo kikamilifu na ipasavyo kwa hiari bila kushurutishwa.
Kwa maelezo zaidi piga kituo cha huduma kwa wateja namba 0800-780078, 0800-750075 au kwa barua pepe huduma@tra.go.tz

Saturday, July 9, 2016

MUUNGANO WA VIKUNDI VYA WAKULIMA UNAVYOWEZA KULETA TIJA KATIKA MAENDELEO YA KILIMO TANZANIA.

Picha ya mwandishi wa blogu (mbelebuzz) alipotembelea vikundi vya wakulima Lushoto

Kwa muda mrefu sasa serikali na wadau mbalimbali wamekuwa wakiweka mkazo juu ya ukuaji wa kilimo Tanzania.Ikiaminika ukuaji wa sekta ya kilimo Tanzania utawezesha kupunguza umaskini katika kaya na taifa kwa ujumla. Inasemekana kwamba ukuaji wa kilimo hasa kwa wakulima wadogo kutasaidia kupatikana kwa ajira, upatikanaji wa chakula na ongezeko la pato la taifa hasa kupitia bidhaa zitakazouzwa nnje ya nchi.

Jitihada, Mikatati na utekerezaji wa programu nyingi za serikali na wadau mbalimbali (kama AZAKI zinazojihusisha na kilimo) zimefanyika toka kupatikana kwa uhuru, lakini bado kilimo kimekuwa kinasuasua na mabadiliko kuendelea kuonekana kidogo kidogo. Kuendelea kuonekana kwa mabadiliko kidogo kidogo kunatokana na jitihada na programu hizo kutokufanya vizuri, licha ya uwekezaji mkubwa wa serikali na wahisani mbalimbali wenye lengo la kuona kilimo cha Tanzania kinakuwa kwa kasi huku kikimnufaisha mkulima hasa mdogo.

Muungano wa watu wa hali ya chini umekuwa ukizungumzwa na wadau wengi huku wakisisitiza kuwa watu waungane ili kuunganisha nguvu na rasilimali zitakozowezesha watu wa chini kunyanyuka. Ni ukweli usiopingika hakuna namna ya kukuza kilimo Tanzania bila wakulima wadogo kusaidika. Serikali na mashirika yasiyo ya kiserikali yanaweza kuweka mkazo katika kushawishi wawekezaji kutoka nnje wawekeze katika kilimo. Kwa kufanya hivyo kilimo kinaweza kukua kwa kasi lakini bado uchumi ya wakulima wadogo unaweza ukaendelea kudidimia.

Ni vyema wakulima wadogo wakaungana katika vikundi/ushirika ili kupitia umoja wao basi wakaweza kukusanya nguvu, rasilimali na kuwa na sauti moja katika kupanga bei ya mazao yao. Tofauti na sasa ambapo madalali au wanunuzi ndio hupanga bei ya mazao na hivyo mkulima kushindwa kuwa na maamuzi katika maswala mazima ya bei.
Ni ukweli usiopingika siku hadi siku vyama vya ushirika vya mazao na kuweka na kukopa vimeendelea kudumaa na hivyo wakulima wamekuwa hawana imani tena na ushirika. Pamoja na dhana ya Ushirika kuwa na tija katika maendeleo ya mkulima mdogo (kwa mfano vyama vya wakulima wa kahawa) bado vyama hivi vimeshindwa kusimamia maslahi ya wakulima wadogo. Ziko sababu nyingi za vyama vya ushirika kutokufanya vizuri katika kipindi cha hivi karibuni. Moja ya sababu ya kushindwa kufanya vizuri kwa vyama vya Ushirika ni pamoja na viongozi kutokuwa waaminifu, elimu, siasa potofu n.k

Pamoja na changamoto zilizopo lakini bado ni muhimu kwa wakulima kuunganisha nguvu ili kuweza kupunguza gharama za uzalishaji, kutafuata masoko ya pamoja, mikopo n.k.Viko vyama vingi vya mfano ambavyo wakulima wameweza kuungana na kufanya kazi kwa pamoja, vyama hivyo ni kama Lushoto and Korogwe Vegetable Grower (LUKOVEG), Kahe Horticulture Cooperative Society (KAHOCOSO), Umoja wa Wa Wamwagiliaji Kiruwani (UWAKI).

Ni vyema Wakulima kutokata tamaa na kufanya kazi kwa pamoja ili kuweza kufikikia maendeleo wanayoyahitaji.

Tuesday, June 21, 2016

TEKNOLOGIA: Microsoft wazidi kujiimalisha kwa kuinunua LinkedIn kwa $26.2 billioni



LinkedIn CEO Jeff Weiner, kushoto, na Mwenyekiti wake Reid Hoffman, kulia, pamoja na Microsoft CEO Satya Nadella


Mitandao ya kijamii imeendelea kuwa moja kati ya uwanja mkubwa wa mawasiliano duniani. Ushindani mkubwa wa mitandao hii ya kijamii umeendelea kuonekana kulingana na ubunifu mkubwa kwa kuzingatia mahitaji ya watumiaji.

 Hivi karibuni tulisikia mtandao maharufu wa kijamii wa Whats up ulinunuliwa na kampuni ya Facebook. Jumatatu ya tarehe 20/06/2016 Microsoft ilitangaza kununua mtandao wa kijamii wa Linkedln kwa kununua hisa zenye thamani ya $ 196 kwa kila hisa na kwa jumla Microsoft inataraajia kulipa $26.2 billion ili kupata umiliki halali wa mtandao huo. Microsoft wamesema mtandao wa Linkedln bado utabaki na sura ile ile huku Jeff Weiner akibaki kuwa CEO wa Linkedln kama ilivyokuwa awali. Akizungumza na waandishi wa habari CEO wa Microsoft, Satya Nadella amesema miamala yote ya manunuzi ya mtandao huo wa kijamii utakamilika mapema mwishoni mwa mwaka huu.

By;

Mbelebuzz

Thursday, June 16, 2016

WAZO LA KUANZISHA MINI-SUPERMARKET


Biashara ya maduka makubwa ya bidhaa (supermarket) siyo ngeni hapa Tanzania, na ukuwaji wake umekuwa wa kasi kwa miaka ya hivi karibuni. Tofauti na zamani supermarket zilikuwa maeneo maalumu na zilipendwa na watu wenye kipato kikubwa. Kwasasa supermarket ndogo ndogo zimefunguliwa maeneo tofauti tofauti na hata watu wenye kipato cha kawaida wamekuwa wateja wakubwa wa maduka haya.
Watu wengi wamependelea maduka haya kulingana na huduma zinazotolewa ni za uhuru na bidhaa mbalimbali hupatikana kulinganisha na maduka mengine. Zipo supermarket kubwa kama Nakumatt, TNS, Imalaseko, Shoprite na Game. Vile vile mfano wa supermarket ndogo ni kama Rafiki, Kilimanjaro Min-supermarket, Sakina min-Supermarket n.k
Kuanzisha min-supermarket ni wazo zuri la biashara, ingawa unahitaji mtaji wa kutosha ili kutekeleza wazo lako. Hatumaanishi uanzishe supermarkert kubwa bali tunamaanisha min-supermarket ambazo angalau mtaji wake unaweza ukaumudu wewe kama mjasiriamali wa kati. Yapo mambo mbalimbali ya kuzingatia wakati unataka kuanzisha min-supermarket, mambo hayo ni kama yafuatayo:-
Mahali
Kuchagua mahali pa kuanzisha min-supermarket ni jambo la kwanza na muhimu sana. Uchaguzi wa mahali gani utafungulia biashara hii ni muhimu kuchunguza mambo kama wingi wa watu katika eneo husika, usalama, ufikiwaji n.k. Ni vyema eneo utakalo fungua min-supermarket liwe linafikika kirahisi na lipo mahali ambapo watu hupita mara kwa mara. Ni vyema ukachagua eneo ambalo lipo chini na linaonekana, si vyema ukachagua eneo la ghorofani ambapo ni ngumu wakati mwingine kwa watu wengine kulifikia.
Vibali vya kufanya biashara
Ni muhimu kabla ujafungua biashara hii basi uende katika mamlaka husika ili upate vibali vitakavyokupa uhalali wa wewe kufanya biashara hii. Mamlaka ambazo unatakiwa kupata vibali hivyo kwanza ni Brela ili kusajiri jina la biashara yako, pili TRA ili upate TIN ya kulipa kodi pamoja na kusajiliwa katika mfumo wa VAT ambapo utapewa mashine maalumu ya risiti. Baada ya hapo utafuatilia upewe leseni ya biashara kutoka katika halmashauri uliopo. Vile vile ni muhimu upate vibali kutoka mamlaka ya chakula na madawa (TFDA) pamoja na mamlaka ya zima moto ili kudhipitisha vifaa vya kuzima moto (fire estinguisher).

Usambazaji
Ili kuwa na uwakika wa upatikanaji wa bidhaa katika duka lako ni vyema ukajiunganisha na wasambazaji wa bidhaa mbalimbali ambao wanaweza kukuletea bidhaa au kukupa taarifa ya upatikanaji wa bidhaa hizo. Wasambazaji unaoweza kuwasiliana nao ni kama wasambazaji wa mikate, sabuni, mafuta, mchele, unga, n.k kwa bei ya jumla. Kupitia wasambaji hao bidhaa mbalimbali zinaweza kukufikia kwa order maalumu kupitia mawasiliano na wasambazaji wako.

Bei
Ni vyema kupanga bei ambayo itamfaa mnunuzi na vile vile kukupa faida. Bei katika min-supermarket huwa ni chini kidogo au sawa na maduka mengine. Wateja wengi wanaonunua katika min-supermarket ununua bidhaa nyingi hivyo ni muhimu kufanya punguzo ili kuvutia wateja. Ni muhimu kwa kila bidhaa kuandikwa bei yake ili kupunguza usumbufu kwa mteja.

Usalama
Katika min-supermarket yako ni muhimu kufunga vyombo ya usalama ili kulinda mali zilizopo. Zipo kamera maalumu ambazo zitakuwezesha kuona pande zote za duka lako hivyo ni rahisi kumtambua mteja ambaye si mwaminifu.


Changamoto
Zipo changamoto ambazo unaweza kukabiliana nazo katika biashara hii. Moja ya changamoto hizo ni kuisha muda wa matumizi ya bidhaa ulizonazo (expire), kuhalibika kwa bidhaa zisizokaa mda mrefu kama nyanya, mtaji wa kuwa na bidhaa za kutosha ili mteja asikose huduma katika duka lako.

Bado kuna fursa katika biashara hii ya min-supermarket kinachotakiwa na kufanya utafiti na kuwa na mpango biashara ili kupunguza hatari za kufa kwa biashara yako. Kwa ushauri na kuandaa mpango biashara wasiliana nasi:-

Innocent Mbele
Stewards Consultancy & Trading Co.Ltd
Simu: 0765-571 301/ 0715-571 301
Barua Pepe: innombele2001@yahoo.com/ info@stewardstz.com




Saturday, June 11, 2016

JE KUNA UMUHIMU GANI WA KUTANGAZA BIASHARA YAKO?


Kutangaza ni kuvuta hisia za watu juu ya biashara unayoifanya kwa lengo kuu la kuitambulisha bidhaa zako kwa jamii kupitia vyombo/vyanzo mbalimbali  vya habari ili kupata wanunuzi.
Kutangaza kunakufanya uweze kuwasiliana moja kwa moja na wateja wako kwa kuitambulisha bidhaa yako au huduma unayoitoa. Unaweza ukajiuliza je, kuna umuhimu gani wa kutangaza? Zifuatazo ni sababu za kwanini utangaze:-
·        Kutangaza kunafanya wateja waweze kufahamu bidhaa/huduma unayoitoa
·        Kunawashawishi wateja waweze kutumia bidhaa/ huduma yako
·        Kunatengeneza ufahamu wa kampuni yako kwa jamii
·        Inakusaidia kutambulisha bidhaa/huduma mpya
·        Inafanya wateja wapige hatua nyingine (kwa mfano; kutaka taarifa zaidi, kuhitaji sample, kuagiza)
·        Kunakuweka katika hali nzuri ya ushindani katika soko

Katika mpango wako wa biashara ni muhimu kujumuisha gharama za kutangaza ili kuweza kufanya biashara yako kwa uwakika.
Ili uweze kutangaza, ziko hatua nne muhimu ambazo ni muhimu kuzifuata ili kuweza kutangaza. Hatua hizo ni:-
1. Kujua soko lako. Kabla ya kufanya tangazo ni muhimu kujua soko lako ni la namna gani? Wanunuzi ni akina nani? Watoto, wazee, wanawake, vijana, watu wa mjini au vijijini, wanafunzi n.k

2. Tengeneza bajeti.
Ni muhimu kujua ni gharama kiasi gani zitatumika kutangaza.

3. Ni chombo gani cha habari ukitumie. Kulingana na aina ya soko ulilonalo na bajeti uliyonayo unaaweza kuchagua ni chombo gani utatumia. Unaweza kutumia radio, runinga, magazeti, majarida, vipeperushi, blogu, mitandao ya kijamii n.k
4. Tengeneza mkakati wa kutangaza biashara yako. Ni vyema kuweka mkakati wa aina ya ujumbe na muonekano wa tangazo lako ili kuweza kuvutia wateja.
Innocent Mbele
Stewards Consultancy & Trading Co.Ltd
Simu: 0765-571 301/ 0715-571 301

Barua Pepe: innombele2001@yahoo.com

Wednesday, June 8, 2016

JE, UNAWAFAHAMU WANAMICHEZO WANAOLIPWA FEDHA NYINGI DUNIANI 2016 (ORODHA MPYA HII HAPA)

Michezo ni moja ya kazi inayolipa sana, hasa kwa nchi zilizoendelea michezo imetiliwa mkazo zaidi na inafanyika kama biashara hivyo hutajirisha wadau mbalimbali katika tasinia hiyo. Jarida maarufu duniani la mambo ya biashara na ujasiliamali liitwalo Forbes limetoa orodha ya wanamichezo wanaolipwa fedha nyingi hapa duniani kwa mwaka 2016.

Kwa kipindi cha miaka kumi iliyopita mcheza gofu maarufu duniani Tiga Woods alikuwa anaongoza kwa mara kumi na mbili (12) mfululizo kuwa ndiyo mwanamichezo anayelipwa zaidi. Huku kwa kipindi cha miaka minne mwanamasumbwi Floyd Mayweather amekuwa katika tatu bora ya wanamichezo wanaolipwa zaidi hapa duniani.

Kutokana na mcheza gofu Tiger Woods kuwa majerui kwa mda mrefu na mwanamasumbwi Floyd Myweather kutokuwa na mapambano ya kutosha orodha ya wanamichezo matajiri imebadilika na wanamichezo hao wameondolewa katika nafasi za juu.

Katika orodha mpya ya wanamichezo wanaolipwa zaidi duniani kwa mwaka 2016, nafasi ya kwanza imechukuliwa na Mwanasoka kutoka timu ya Real Madrid, Cristiano Ronaldo huku akiwa amelipwa kiasi cha $88m kwa kipindi cha miezi kumi na mbili (12) iliyopita.

1. Cristiano Ronaldo $88m
Cristiano Ronaldo akishandilia baada ya timu yake ya Real Madril kushinda kombe la klabu bingwa barani Ulaya


2. Lionel Messi- Analipwa $81.4 


3.LeBron James-$77.2m

4. Roger Federer-$67.8m

5. Kelvin Durant-$56.2m

6. Novak Djokovic-$55.8m

7. Cam Newton-$53.1m

8. Phil Mickelson-$52.9m

9. Jordan Spieth-$52.8

10. Kobe Bryant-$50m

Imetayarishwa na Mbelebuzz
Chanzo: Forbes Magazine


Thursday, June 2, 2016

KWANINI KADI YA BIASHARA (BUSINESS CARD) MUHIMU KWA MJASIRIAMALI?



Imeshauriwa mara nyingi mjasiriamali ni muhimu kuwa na kadi ya biashara (business card), lakini uhalisia ni kwamba wajasiriamali wachache ambao wanatumia kadi za biashara. Kutotumia kadi za biashara kwa wajasiriamali wengi hasa wadogo kunatokana na wengi kutokujua umuhimu wake katika shughuri zao za kila siku.

Je, nini maana ya kadi ya biashara?

Kadi ya biashara ni chombo muhimu cha mawasiliano kati ya mjasiriamali na mteja wake/mshiriki wa huduma yake. Kadi ya biashara inaonyesha taarifa muhimu za mawasiliano kama namba ya simu, barua pepe, anuani ya posta, mitandao ya kijamii, tovuti, anuani ya mahala pamoja na huduma/ bidhaa zinazotolewa na mjasiriamali husika.
Hivyo kadi ya biashara sio kwa ajiri ya mawasiliano tu, hutumika  kuonyesha/kutambulisha bidhaa/ huduma zinazotolewa na mhusika.

Je, ni nani anapaswa kupewa kadi ya biashara?

Kadi ya biashara utengenezwa kwa gharama, hivyo siyo kila mtu anapewa kadi hiyo Kadi za biashara ni muhimu apewe mlengwa ambaye kwa namna moja au nyingine atakuwa mlengwa wa bidhaa/huduma yako.

Kadi ya biashara inamfanya mjasiriamali aonekane kuwa amebobea katika jambo analolifanya hivyo uongeza imani ya kufanya kazi pamoja. Kuwa au kutokuwa na kadi ya biashara inaweza kuwa ni jambo dogo hivyo madhara ya kutokuwa nayo au faida ya kuwa nayo inaweza kutoonekana moja kwa moja. Ukweli ni kwamba kadi ya biashara ni jambo la msingi sana katika shughuli unayoifanya hasa ujasiriamali.

Kwa ushauri zaidi, tafadhari wasiliana nasi:-

Innocent Mbele
Stewards Consultancy & Trading Co.Ltd
Simu: 0765-571 301/ 0715-571 301
Barua Pepe: innombele2001@yahoo.com

Monday, May 30, 2016

BIASHARA YA JUISI YA MIWA INAVYOWEZA KUKUONGEZEA KIPATO


Biashara ya kutengeneza juisi ya miwa imekuwa maharufu sana katika mikoa mbalimbali hapa Tanzania. Hii inatokana na kinywaji hicho kuwa na manufaa mengi katika mwili wa binadamu kwakua kinasaidia kusafisha njia ya mkojo, figo na hutibu homa ya manjano. Vile vile juisi ya miwa ni kiburudisho ambacho hukata kiu hasa wakati wa joto. Si hivyo tu, miwa ni jamii ya tunda lenye alkali hivyo lina uwezo wa kupambana na saratani hasa ile ya kibofu cha mkojo na saratani ya maziwa. Sukari halisia ni nzuri kwa mwili kwani ina virutubisho na madini kwa wingi.
Miwa ina faida nyingi kiafya. Juisi ya miwa inafahamika na wataalamu wa afya kwa kuwa na uwezo wa kuupa mwili nguvu kwa sababu ya ‘glucose’ iliyopo. Kijiko kimoja cha juisi ya miwa, kina kalori 11. Madini halisi na vitamin zinazopatikana katika sukari ni kama phosphorus, calcium, madini ya chuma na potassium.
Miwa ina upekee wake kwani ina uwezo wa kuongeza maji mwilini, inaupooza mwili na kuupa nguvu.
MAHITAJI YA MSINGI WAKATI UNAANZA BIASHARA HII.

Biashara ya juisi ya miwa ni moja kati ya biashara ndogo inayoweza kuanza na mtaji mdogo lakini ikakuletea faida kubwa kama mjasiriamali kulingana na uhitaji wake. Ili kuanza biashara hii mambo yafuatayo ni ya msingi kuzingatia:-
1) Mashine ya kukamua juice ya miwa – Tsh 300,000-400,000/

2) Class nzuri za ujazo tofauti- Tsh 20,000/=
3) Chujio – 5,000/=
4) Beseni- 8,000/=
6) Ndoo 2- 5,000/=
7) Jaba kubwa la uchafu-12,000/=
8) Mtaji wa kununua miwa – 50,000/=
9) Totori la kusafirisha- 60,000/=
10) Vifaa vingine-50,000/=
Jumla ya mtaji wa kuanzia Tsh 650,000/=
Ambapo muwa mmoja unaweza ukatengeneza lita 4 za juisi na muwa mmoja unaweza ukaununua kwa Tsh.300/=  kwa bei ya jumla. Ambapo lita moja ya juisi utauza 1,000/= hivyo kwa muwa mmoja unatengeneza Ths 4,000/=.
Mjasiriamali anaweza akaongeza ubunifu kwa kuongeza tangawizi au limao katika juisi yake ya miwa ili kuongeza radha. Biashara hii ni nzuri hasa mahari penye mzunguko wa watu wengi kama stendi ya mabasi, masoko, n.k
CHANGAMOTO

1. Changamoto zinazomkabili ni upatikaji wa bidhaa hiyo kwa msimu huku baadhi ya watu kutoamini maji anayotumia kutengenezea juisi kama ni salama kwa afya zao.

2. Serikali imepiga marufuku vinywaji visivyo pimwa na TBS hivyo wakati mwingine ni usumbufu kwa mjasiriamali mdogo wa biashara ya juisi ya miwa.

Kulingana na faida itokanayo na utengenezaji na uuzaji wa bidhaa hii, mjasiriamali anashauriwa kuanza kidogo kidogo huku akiwa na malengo ya kukuza biashara hiyo kufikia usindikaji.

Innocent Mbele
Stewards Consultancy & Trading Co.Ltd
Simu: 0765-571 301/ 0715-571 301
Barua Pepe: innombele2001@yahoo.com

Sunday, May 29, 2016

TARATIBU ZA KISHERIA ZA UANZISHAJI WA BIASHARA TANZANIA

Kupitia ukurasa huu, napenda kuufahamisha umma, hasa kwa wale wenye njozi ya kuanzisha biashara mpya kwenye ardhi ya Tanzania. Yaweza kuwa mojawapo kati ya biashara zifuatazo, yaani biashara ya mtu binafsi (sole proprietorship), biashara ya Ubia (partnership) na biashara za makampuni.
 MMILIKI BINAFSI (SOLE PROPRIETORSHIP)
Kwa wamiliki binafsi wa biashara wazawa au wageni wanahitaji kuwa na vitu vifuatavyo:
TIN
Leseni ya biashara
    -Akaunti katika benki ya biashara
     Kwa mtu ambaye sio raia wa Tanzania anapaswa kuwa na kibali kinachomruhusu kufanya biashara nchini kutoka Idara ya Uhamiaji.
     TIN ni kifupisho cha maneno Taxpayer Identification Number, kwa Kiswahili namba ya utambulisho wa mlipa kodi. Ni muhimu kwa mfanyibiashara yeyote kusajiliwa na kutambulika kama mlipa kodi kupitia mamlaka ya mapato Tanzania kwani TIN ni kama uthibitisho wa mfanyabiashara kutambuliwa  na mamlaka na taasisi yoyote ya kibiashara kama vile mamlaka za miji zinazotoa vibali vya biashara pamoja na mamlaka ya mapato yenyewe. Huwezi kufanya biashara na taasisi kubwa kama vile kupewa uzabuni wa kusambaza bidhaa bila kuwa na TIN.
Baadhi ya makampuni ya mawasiliano hutoa wakala kwa watu binafsi kutoa huduma za kutuma na kupokea fedha kupitia mitandao ya simu kama vile M-PESA, TIGO PESA, AIR TEL MONEY na mitandao mingine mingi. Moja ya vigezo vikubwa vya kupewa wakala wa mitandoa hii ni kuwa na TIN. Baadhi ya wafanyabiashara wanaochukua uwakala wa kampuni za simu ama kwa kufahamu au kwa kutofahamu wameunganishwa na wakala mwingine katikati na kuwafanya wao kuwa watu wa tatu. Hii inapunguza kamisheni ambayo wakala anapata kwa kuwa kuna sehemu ya malipo inayokwenda kwa huyu mtu wa kati.
TIN inatolewa bure na mamlaka ya mapato Tanzania (TRA), hakuna usumbufu katika upatikanaji  wa TIN. TIN inaweza kupatikana ndani ya siku 1 hadi 2 kutegemeana na idadi ya maombi ambayo mamlaka imepokea kwa kipindi husika.  Mlipa kodi ni lazima afike TRA ili kujiandikisha kupitia biometric scanning inayohusisha kuchukuliwa picha, alama za vidole na sahihi.
Katika kukamilisha zoezi hili ni vema muhusika akafika moja kwa moja TRA. Siku hizi kwa ajili ya kugawana ridhiki, wapo watu wa kati wengi ambao husaidia kuwaunganisha waombaji wa TIN na TRA. Watu hawa hutumia ushamba wa watu wengi kujipatia sehemu ya kipato. Si mbaya sana kuwa nao lakini baadhi yao huwatoza wateja wao ujira mkubwa ambao hufanya zoezi la kuomba TIN kuwa na gharama kubwa wakati inaelezwa na mamlaka husika kuwa ni bure. Hata kama muombaji wa TIN atamtumia mtu wa kati ni muhimu yeyemwenyewe kuwepo ili kutoa ushirikiano atakapotakiwa kuchukuliwa picha na sahihi.
Lakini pia kufika TRA kwa mfanyabiashara mpya ni muhimu ili kuweza kupata maelezo ya ziada yanahusiana na biashara mpya na msaada wa kitaalamu. Mfanyabiashara atapata fursa ya kuwauliza maafisa wa TRA maswali kadhaa kuhusu biashara kama vile ni kwa nini vipo vyombo vingine vinavyoweza kukamata au kuzuia mzigo unaposafirishwa kutoka duka la jumla, na nini afanye ili kuepukana na usumbufu kama huu? Ni kazi ya maafisa wa TRA kukujibu maswali yote hayo bila malipo kwani ni moja ya kazi walizoajiriwa kuzifanya.
Kwa kujisajili kupata namba ya mlipa kodi inaonesha kuwa unatambua wajibu wako kama mfanyabiashara wa kuchangia pato la taifa kwa njia ya kulipa kodi. Na jambo hili ni jema tu kama alivyowahi kusema  Arthur Vanderbilt "Taxes are the lifeblood of government and no taxpayer should be permitted to escape the payment of his just share of the burden of contributing thereto." Na Richard M. Nixonaliyesema “Make sure you pay your taxes; otherwise you can get in a lot of trouble.”
 LESENI YA BIASHARA
Unatakiwa kuwa na leseni ya biashara ambayo hupatikana katika ofisi za manispaa husika chini ya Sheria ya Leseni ya Biashara Sura ya 208 kifungu cha 3 ambacho kinasema ni marufuku kufanya biashara bila kuwa na leseni halali katika eneo halali.
Muombaji wa leseni anatakiwa kufika katika moja ya ofisi ya afisa biashara katika wilaya au manispaa au mji au katika ofisi za wizara ambao ndio wanahusika na utoaji wa vibali vya biashara katika maeneo husika.
Mtu yeyote raia wa Tanzania anayo haki ya kupatiwa leseni ya biashara ili mradi awe ametimiza umri wa miaka kumi na nane (18) mwenye akili timamu ambaye hajawahi kupatikana na kosa la jinai na awe na eneo la kufanyia biashara linalokubalika kisheria. Kwa mtu ambaye sio raia wa Tanzania anapaswa kuwa na kibali kinachomruhusu kufanya biashara nchini kutoka Idara ya Uhamiaji.
Baada ya kujaza fomu na viambatanisho, maombi hupitishwa ngazi zinazotakiwa kisheria – Mpango Miji na Afya. Baada ya hapo leseni hutolewa ndani ya siku moja au mbili na si zaidi.
Acaunti ya benki itamuwezesha mfanyabiashara kuhifadhi na kupokea fedha kama malipo dhidi ya washirika wake kibiashara.
2.     BIASHARA YA UBIA (PARTNERSHIP)
Kwa watu wanaotaka kufanya biashara kwa kuingia ubia ni lazima wafanye kwanza usajili kwa msajili wa makampuni BRELA na kupewa cheti cha umiliki kinachoonesha idadi na majina ya wabia katika biashara husika na asilimia za uchangiaji katika biashara.
Katika kuomba TIN wabia watatakiwa kuwasilisha nakala ya cheti cha usajili toka BRELA.
Kila mwanachama katika biashara ya ubia atatakiwa kuomba TIN, ikiwa mmoja wao alikuwa nayo hatatakiwa kuomba tena.
3.     MIFUKO YA DHAMANA
Mwenye dhamana anatakiwa kuomba usajili BRELA kwanza na kupewa cheti cha usajili kinachoonesha majina na anuani za wenye dhamana . Na pia kila mwanachama anatakiwa kuwa na TIN.
4.     MASHIRIKA YA UTU
Taasisi hizi ni lazima zipate ukubali wa kujiendesha kutoka kwa kamishina. Maombi ni vema yakaambatanishwa na nyaraka ambatanishi kutoka wizara ya mambo ya ndani.
5.     KAMPUNI
Uanzishaji wa kampuni unahitaji kusajili jina la biashara kwa Wakala wa Usajili wa Biashara (BRERA; Business Regulatory and License Agency).
Promota wa kampuni anatakiwa kuwasilisha kwa msajili kanuni za uendeshaji wa kampuni (memorandum and articles of association).
Cheti cha ushiriki katika biashara toka BRELA kitaambatanishwa wakati wa kufanya maombi ya TIN pamoja na kanuni za uendeshaji wa biashara.
UTARATIBU WA KUPATA LESENI YA BIASHARA
 Mwombaji anapaswa kujaza fomu ya maombi 9TFN kikamilifu na kuambatanisha kivuli cha:-
(i)                Jina la Biashara kama sio mtu binafsi (Certificate of Incorporation or Registration).
(ii)             “Memorandum and Article of Association” kama ni Kampuni
(iii)            Kitambulisho cha mpiga kura, Cheti cha kuzaliwa au Hati ya kiapo kuonyesha kuwa ni Mtanzania na Mgeni Hati ya kuishi nchini daraja la “A” (Residnece Permit Class “A”).
(iv)            Hati ya kiuwakili (prowess of a Honey) kama wenye hisa wote wa Kampuni wapo nje ya nchi.
(v)              Ushahidi wa maandishi kuwa ana mahali pa, kufanyia biashara (Kwa mfano hati za nyumba, mkataba wa upangishaji, risiti za malipo ya kodi za majengo au ardhi.
(vi)           Hati ya kujiandikisha kama mlipa kodi TRA (TIN).
Kwa leseni zinazodhibitiwa na Mamlaka mbalimbali , Kwa mfano (TFDA, EWURA, TAURA, CRB, TILLI) n.k lazima mwomaji kuwa na leseni husika kabla ya kuomba leseni ya biashara.
Leseni  hizi hutolewa kulingana na shughuli unayotaka kuifanya, kwa mfano kuna biashara zinalazimisha uwe na leseni kutoka Shirika la Viwango la Taifa (TBS), TFDA, Baraza la Taifa la Usimamizi wa Mazingira (NEMC), Baraza la Wakala wa Usalama na Afya mahala pakazi (OSHA) na nyinginezo.
Utaratibu wa wajasiriamali wadogo na wa kati (smes) kuwezeshwa kupata alama ya ubora ya ‘tbs
Serikali hutenga fedha kila mwaka kwa ajili ya kuhudumia wajasiriamali wadogo na wa kati pale wanapoomba bidhaa zao wanazozizalisha wenyewe zithibitishwe ubora. Katika utaratibu huu, wapo wajasiriamali ambao husamehewa kulipa ada yoyote kwa sababu ya mitaji yao kuwa midogo.
Ili kupata msamaha huu, vigezo vifuatavyo huzingatiwa:
Mjasiriamali hutakiwa kuwa na barua ya utambulisho kutoka ofisi ya SIDO iliyo karibu. Ni vema kuhakikisha kuwa barua inafafanua vizuri na kwa kina shughuli zinazofanywa.

Kwa wale wanaozalisha vyakula huhitajika kuwa na taarifa fupi kutoka Idara ya Afya iliyo karibu na mahali pa uzalishaji au cheti cha TFDA.
Mjasiriamali hupaswa kuwa na leseni ya biashara.
 Wajasiriamali waliokwishapata leseni ya kutumia alama ya ubora hupaswa kutunza rekodi za uzalishaji na mauzo ambazo watatakiwa kuzionesha kwa wakaguzi wa TBS pindi zinapohitajika.
HATUA ZA KUPATA ALAMA YA UBORA YA ‘tbs’
1.      HATUA YA KWANZA – MAOMBI
Maombi ya uthibitishaji wa ubora wa bidhaa hufanywa na mwombaji kwenda kwa Mkurugenzi Mkuu wa TBS kwa maandishi.
Majibu hutolewa yakielezea taratibu na gharama zote.
Majibu huambatana na fomu maalum ambayo mwombaji huijaza na kuirudisha TBS ikiwa na viambatanisho vifuatavyo:

 Mtiririko wa uzalishaji wa bidhaa husika;
Mfumo wa uongozi ukionyesha kitengo cha udhibiti ubora;
Orodha ya malighafi anazotumia na mahali zinakotoka kwa kila bidhaa;
Ramani inayoelekeza jinsi ya kufika kiwandani kwako;
Baada ya hapo tarehe ya kufanya ukaguzi wa awali hupangwa.
2.      HATUA YA PILI – UKAGUZI WA AWALI
Ukaguzi wa awali hufanywa na wakaguzi wa TBS wakati kiwanda kikiwa katika uzalishaji.
Sampuli huchukuliwa na kupimwa ili kuona kama zinakidhi matakwa ya kiwango husika.

Mkaguzi huandaa taarifa kuhusu hali halisi ya kiwanda na mambo yanayostahili kurekebishwa.
3.      HATUA YA TATU – UPIMAJI
Sampuli zilizochukuliwa hupimwa katika maabara za TBS kwa kufuata kiwango husika.
 Baada ya kazi ya upimaji kumalizika, ripoti ya maabara hutolewa kwa mwombaji.
4.      HATUA YA NNE – UTOAJI WA LESENI
Maamuzi kuhusu kutoa au kutotoa leseni ya kutumia alama ya ubora hutegemea tu ripoti ya ukaguzi wa awali wa kiwanda pamoja na ripoti ya maabara.
Kimsingi ripoti zote mbili zinatakiwa kuonyesha kwamba mazingira ya uzalishaji kiwandani, mfumo wa uzalishaji na bidhaa iliyopimwa havina matatizo.
 Ikiwa sivyo basi mzalishaji hutakiwa kufanya marekebisho na baadaye mkaguzi wa TBS hutumwa tena na kuleta sampuli nyingine.
MUDA WA LESENI (VALIDITY OF LICENCE) YA ALAMA YA UBORA YA ‘tbs’
Leseni ya kutumia alama ya ubora ya ‘tbs’ hudumu kwa mwaka mmoja na huhuishwa (renewal) baada ya kuhakikisha kwamba taratibu zilizokubalika (Scheme of Inspection and Test, SIT) zinafuatwa.

Biashara za sekta ndogo zinazojihusisha na uvunaji maliasili kama vile uchimbaji madini na madini ya ujenzi (mawe, kokoto, mchanga); uvuvi; kuni na uchomaji mkaa, hazihitaji kusajiliwa na BRELA, bali vibali na leseni zake hutolewa na sekta husika.
b. Biashara katika sekta ndogo nyingine zote zinahitaji kusajiliwa na BRELA, yenye ofisi zake jijini Dar es Salaam.
c. Kuna kundi la tatu la biashara, ambazo haziko rasmi, na hizi husajiliwa kwa kupewa leseni ya Nguvu Kazi. Leseni za Nguvu Kazi hutolewa na mamlaka za serikali za mitaa chini ya Sheria ya Maendeleo ya Rasilimali Watu, kwa lengo la kuzitambua biashara ndogo ndogo. Idara ya Maendeleo ya Jamii na Idara ya Maendeleo ya Ushirika katika ngazi ya halmashauri zinahusika tu katika kusajili vikundi vya wakulima na wafanyabiashara katika maeneo yao. Kampuni zote sharti zisajiliwe na Wakala wa Usajili wa Biashara na Leseni (BRELA) au mamlaka nyingine inayoruhusiwa kisheria.
LESENI ZA VILEO
Sheria ya leseni za vileo imenyambulisha aina tisa za leseni za vileo zinazoweza kutolewa chini ya sheria hii:
Retailers On
Leseni hii humruhusu mwenye biashara kuuza pombe na kunywa eneo la biashara
RETAILERS OFF
 Leseni hii haimruhusu mtu kinywea pombe eneo la biashara bali kwa watu wanaochukua kunyewea majumbani (Take away) kama Groceries.
WHOLESALE Leseni hii ni kuuza pombe kwa jumla
HOTEL Leseni hii humruhusu mwenye leseni kuuza pombe kwa ajili ya kunywea katika eneo la biashara kwa watu waliopanga hotelini kwa wakati wowote wa mchana na usiku
 RESTAURANT Leseni hii inamruhusu mwenye leseni kuuza pombe kwa mtu yeyote anayekula chakula katika mgahawa katika muda wa saa 6.00 mchana hadi saa 8.00 mchana na saa 12.00 hadi saa 6.00 usiku.
MEMBERS CLUB Leseni hii huruhusu uuzaji wa pombe kwa kiasi chochote kwa mwanachama wa Klabu na wageni wao tu
COMBINED 4
Leseni ambazo zimeambatanishwa mhili kwa pamoja:
(a) Combined Hotel and retailers on
(b) Combined Hotel and Restaurant
(c) Combined restaurant and retailers on
TEMPORARY Leseni hii humruhusu mwenye leseni kuuza pombe katika sehemu iliyotajwa kwenye leseni mahali penye burudani, starehe au mkusanyiko mwingine kwa kipindi kisichozidi siku tatu
LOCAL LIQUOR
Class A Local Liquor
Leseni hii humruhusu mwenye leseni kutengeneza pombe za kienyeji katika sehemu iliyotajwa na kuuza kwa ajili ya kunywea sehemu ya biashara au nje ya sehemu ya biashara
Class B Local Liquor
Leseni hii humruhusu kutengeneza pombe ya kienyeji sehemu iliyotajwa na kwenda kuuzia sehemu nyingine iliyo na leseni ya kuuza pombe za kienyeji
Class C Local Liquor
Leseni hii humruhusu kutengeneza pombe ya kienyeji katika sehemu iliyotajwa kwenye leseni na kuuza kwa mwenye class D au Class E
Class D Local Liquor
Leseni hii humruhusu kuuza pombe za kienyeji katika sehemu iliyotajwa kwenye leseni kwa kunywea eneo la biashara
Class E Local Liquor
Leseni hii humruhusu kuuza pombe za kienyeji kwa ajili ya kunyewea sehemu nyingine mbali ya eneo la biashara
MASHARTI YA KUPATA LESENI
Mtu yeyote raia wa Tanzania anayo haki ya kupatiwa leseni ya Vileo ili mradi awe ametimiza umri wa miaka kumi na nane (18) mwenye akili timamu ambaye hajawahi kupatikana na kosa la jinai na awe na eneo la kufanyia biashara linalokubalika kisheria.
Kwa mtu ambaye sio raia wa Tanzania anapaswa kuwa na kibali kinachomruhusu kufanya biashara nchini kutoka Idara ya Uhamiaji.
UTARATIBU WA KUPATA LESENI
• Mwombaji hujaza fomu za maombi zinazotolewa na Manispaa
• Eneo/jingo linalokusudiwa kufanyia biashara hiyo kukaguliwa na Afisa Afya, Afisa Mipangomiji, Polisi, Afisa Mtendaji wa Kata (WDC) na Afisa Biashara wa Manispaa na hutoa maoni yao kwenye fomu husika
• Maombi hayo hupelekwa katika Malaka ya Utoaji wa Leseni za Vileo ya Manispaa kwa uamuzi
• Mwombaji ambaye maombi yake yamepitishwa hupewa Leseni baada ya kulipa ada inayotakiwa na ni lazima amekamilisha masharti ya kupata leseni hapo juu
MASHARTI YA UTUMIAJI Leseni za vileo zina masharti mengi ikiwa ni pamoja na kutouza kilevi 6 kwa watoto. Masharti mengine ni muda wa kuuza pombe na kelele za muziki.
MUDA WA KUUZA POMBE BAA (RETAILERS ON)
• Jumatatu hadi Ijumaa - Saa 12.00 jioni hadi saa 5.00 Usiku
• Jumamosi, Jumapili na Sikukuu - Saa 5.00 asubuhi hadi saa 8.00 mchana na saa 12.00 jioni hadi saa 6.00 usiku GROSARI (RETAILERS OFF)
• Jumatatu hadi Ijumaa - Saa 2.00 asubuhi hadi saa 1.00 jioni
• Jumamosi, Jumapili na Sikukuu - Saa 3.00 asubuhi hadi saa 6.00 mchana RESTAURANT LICENCE (MGAHAWA)
• Jumatatu hadi Ijumaa - Saa 6.00 mchana hadi saa 8.00 mchana na saa 12.00 jioni hasi saa 6.00 usiku
• Jumamosi, Jumapili na Sikukuu - Saa 5.00 asubuhi hadi saa 8.00 mchana na saa 12.00 jioni hadi saa 6.00 usiku MAKOSA Baadhi ya makosa chini ya sheria hii:
• Kuruhusu biashara nyingine isiyokubalika kisheria kufanyika eneo la biashara • Kuuza pombe kwa mtu mwenye umri chini ya miaka kumi na sita (16)
• Kuajiri mtu chini ya miaka kumi na sita (16) kuuza pombe
• Kuruhusu mtu mwenye umri chini ya miaka kumi na sita kukaa eneo la kuuzia pombe
• Kutoweka leseni sehemu ya wazi, ambapo itaonekana kwa urahisi na wakaguzi
• Kumruhusu/kuleta fujo katika eneo la biashara
• Kuruhusu eneo la biashara kutumika kama danguro
• Kuuza pombe muda ambao ni kinyume cha sheria
• Kufanya biashara ya pombe kwa kutumia leseni ya vileo ambao haistahili
ADHABU Mfanyabiashara anayetenda mojawapo ya makosa haya akikamatwa, atafikishwa mahakamani na akitiwa hatiani atalipa faini au kifungo au adhabu zote kwa pamoja.
UTARATIBU WA USHURU WA MALAZI (HOTEL LEVY) CHINI YA SHERIA NA. 23 YA 1972 MASHARTI YA KULIPIA HOTEL LEVY
1. Kila mmiliki wa nyumba ya wageni (Guest House) anapaswa kulipa kodi ya asilimia ishirini (20) ya malipo ya nyumba (Guest House charges) kwa mwezi husika. Wamiliki wenye mauzo yanayotozwa kodi ya zaidi ya Tshs. 40 milioni kwa mwaka hawatalipa kodi ya malazi bali watalipa Kodi ya ongezeko la tghamani (VAT)
2. Kodi iliyowekwa, italipwa kuanzia tarehe moja hadi tarehe saba ya mwezi unaofuata mauzo
UTARATIBU WA KULIPIA HOTEL LEVY
• Malipo ya Ushuru wa Malazi ni lazima yaambatanishwe na fomu ya mapato ya kila siku (fomu H.L. 1) au kitabu cha wageni, na fomu ya mapato ya kila mwezi (fomu H.L.2)
• Mmiliki wa nyumba analeta fomu H.L.1 au kitabu cha wageni pamoja na fomu H.L. 2 ambaye amekwisha jaza. Afisa anayekadiria atapitia H.L.1 au kitabu cha wageni na fomu H.L. 2 ili kuhakikisha ni sawa na kuhakikisha mmiliki amefikia vizuri asilimia 20 ya mapato ya malazi ya mwezi.
• Mmiliki akishindwa kulipa ushuru kwa muda uliopangwa, siku saba (7) baada ya mwezi husika kumalizika, atalipa nyongeza ya asilimia 25 ya ushuru unaotakiwa kulipwa, na endapo ataendelea kutokulipa adhabu (penalty) itakuwa inaongezeka kwa asilimia kumi (10) ya ushuru uliotakiwa kulipwa kila baada ya siku thelathini (30) kumalizika MAKOSA  
• Mmiliki wa nyumba ya kulala wageni kushindwa kulipa ushuru wa malazi kwa muda unaotakiwa
• Kushindwa au kukataa kuwasilisha fomu ya mapato ya kila mwezi
• Kushindwa kuweka na kutunza kitabu chenye kumbukumbu sahihi za kulala wageni
• Kushindwa kutoa risiti, hati za madai na kumbukumbu nyinginezo kama sheria inavyotaka
• Kumzuia Mkurugenzi au Mwakilishi wa Mkurugenzi katika kufanya kazi zake zilizowekwa na sheria au Kanuni za Ushuru wa Malazi
• Kushindwa kutekeleza Ilani iliyotolewa na Kamishna/mkurugenzi ya kuitwa na kuwasilisha nyaraka zinazohusu nyumba yake ya kulala wageni
• Kutoa taarifa ya uongo kwenye kumbukumbu yeyote inayotumika kwa ajili ya kudanganya au kushindwa au kukataa kujibu maswali vizuri kwa Afisa wa Serikali aliyepewa madaraka na sheria hii ADHABU
• Mmiliki atakayetenda mojawapo ya makosa yaliyotajwa hapo juu atalipa faini isiyopungua Tshs. 50,000.00 kwa Mkruugenzi wa Manispaa na isiyozidi Laki tano (500,000.00) Mahakamani akipatikana na hatia.
• Mmiliki anayekwepa kulipa Ushuru wa Malazi kwa makusudi akikamatwa na kutiwa hatiani atalipa faini isiyozidi shilingi milioni mbili (2,000,000.00)
Hata hivyo kila halmashauri ya wilaya na miji zina utaratibu wake ambao ni vema mfanyabiashara akachukua hatua katika kufahamu ili kuepuka uvunjaji wa kanuni za uendeshaji wa biashara na kuepuka adhabu.